وقتی نام تخت جمشید به میان میآید، ناخودآگاه تصویری از ستونهای بلند و با صلابت در ذهن همه ما نقش میبندد. این مکان پایتختِ باشکوه هخامنشیان است که قرنها پیش مرکز مدیریت نیمی از جهان به شمار میرفت. جالب است بدانید که این شهر سنگی با چنان دقتی ساخته شده که هنوز هم مهندسان امروزی را به فکر فرو میبرد! پارسه دایرهالمعارف سنگی از آداب، رسوم و اعتقادات مردمی است که صلح را بر جنگ ترجیح میدادند. در این مقاله قرار است قدمبهقدم در راهروهای این کاخها قدم بزنیم و رازهایی که ۲۵۰۰ سال در دل سنگها پنهان ماندهان را کشف کنیم!
تخت جمشید کجاست؟
پیدا کردن آدرس این بنای جهانی کار سختی نیست. این مجموعه در استان فارس و در فاصلهای کوتاه از شهر مرودشت واقع شده است. برخلاف تصور برخی که فکر میکنند این بنا داخل شهر شیراز است، باید بگوییم که برای دیدنش باید کمی از شهر خارج شوید و به سمت مرودشت حرکت کنید.
موقعیت جغرافیایی تخت جمشید
این سازه عظیم روی یک سکوی سنگی در دامنه کوه رحمت بنا شده است. در دوران باستان این کوه را با نام «مهر» میشناختند و برای ایرانیان مکانی مقدس بود. انتخاب این کوه برای بنا کردن پایتخت، هوشمندی معماران را نشان میدهد؛ چرا که هم دید خوبی به دشت داشت و هم از نظر استراتژیک به راحتی قابل محافظت بود.
ارتفاع این سکو از سطح زمینهای اطراف بین ۸ تا ۱۸ متر تغییر میکند که ابهت آن را دوچندان کرده است! تصور کنید ایستادن بر فراز سکویی که به اندازه یک ساختمان چند طبقه از زمین ارتفاع دارد، چه حسی به مهمانان آن زمان منتقل میکرد!
فاصله تخت جمشید تا شیراز
بسیاری از مسافران که با تور شیراز راهی فارس میشوند، اولین مقصد خود را این بنای تاریخی انتخاب میکنند. جاده مسیر بسیار باکیفیت است و در طول راه میتوانید از تماشای دشتهای پهناور و کوههای اطراف لذت ببرید.
تخت جمشید چند کیلومتری شیراز است؟
به طور دقیق تخت جمشید شیراز حدود ۶۰ کیلومتر با شمال شرق این شهر فاصله دارد. اگر از سمت مرودشت حرکت کنید، با طی کردن مسافتی حدود ۱۱ کیلومتر به ورودی مجموعه میرسید. با خودرو حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه زمان نیاز دارید تا از دروازه قرآن شیراز به پارکینگ این مجموعه برسید.
نقشه گوگل مپ تخت جمشید
تاریخ کشف تخت جمشید
شاید بپرسید تخت جمشید کی کشف شد؟ واقعیت این است که ستونهای بلند آن همیشه از دور نمایان بودند و هیچگاه کاملا زیر خاک نرفتند. حتی در سفرنامههای قدیمی اروپایی هم از این ستونها یاد شده است. اما حفاریهای علمی و رسمی آن در سال ۱۳۱۰ خورشیدی کلید خورد.
برای اینکه بدانید تخت جمشید چگونه کشف شد، باید به فعالیتهای باستانشناسانی مثل ارنست هرتسفلد اشاره کنیم. این تیم باستانشناسی با کنار زدن خروارها خاک که در طول سدهها روی کاخها انباشته شده بود، پلکانها و نقشبرجستههایی را پیدا کردند که از به قدری سالم مانده بودند که انگار همین دیروز تراشیده شدهاند!
اطلاعات بازدید از تخت جمشید
برای اینکه یک بازدید عالی را تجربه کنید، دانستن برخی نکات ضروری به نظر میرسید. این محوطه قوانین خاصی برای حفاظت از آثار باستانی وضع کرده است که همه ما ملزم به رعایت آنها هستیم.
ساعت بازدید تخت جمشید
در فصلهای بهار و تابستان که هوا دیرتر تاریک میشود، از ساعت ۸ صبح تا ۷ عصر امکان بازدید وجود دارد. اما در فصلهای پاییز و زمستان، این زمان تا ساعت ۵ عصر است. پیشنهاد میکنیم بازدید خود را به ساعات پایانی موکول نکنید؛ چون دیدن تمام بخشها حداقل ۳ تا ۴ ساعت زمان میبرد.
قیمت بلیط تخت جمشید شیراز
قیمت بلیط برای بازدیدکنندگان ایرانی خیلی ارزانتر از گردشگران غیرایرانی است. اگرچه این مبالغ برای نگهداری از چنین بنای عظیمی صرف میشود، اما تماشای شکوهی که ۲۵۰۰ سال قدمت دارد، واقعا بیش از اینها ارزش دارد!
امکانات رفاهی تخت جمشید
در محوطه بیرونی مجموعه امکانات خوبی برای رفاه گردشگران در نظر گرفته شده است. پارکینگ بزرگ، سرویس بهداشتی، نمازخانه و کافه رستورانهایی که غذاهای سنتی شیراز را سرو میکنند، در دسترس هستند. همچنین غرفههای فروش محصولات فرهنگی، کتابهای تاریخی و صنایع دستی هم برای خرید سوغات در نزدیکی ورودی قرار دارند. وجود راهنمایان صوتی و تورلیدرهای مجرب هم کمک میکند تا هیچ داستانی را از دست ندهید.
قوانین و نکات مهم بازدید
- لمس کتیبهها: لمس کتیبهها و نقشبرجستهها ممنوع است؛ چربی پوست و رطوبت دست به مرور زمان باعث خورده شدن سنگها میشود!
- کوله پشتی: ورود هرگونه کیف بزرگ و کولهپشتی به داخل محوطه ممنوعیت دارد. بهتر است وسایل اضافی را در خودرو یا امانات بگذارید.
- کفش مناسب: حتما کفش راحتی بپوشید؛ قرار است روی سنگفرشهایی راه بروید که ۲۵ قرن قدمت دارند!
- عکاسی: استفاده از سهپایه دوربین عکاسی و هلیشات نیاز به مجوزهای قانونی دارد.
- خوراکی: از بردن تنقلات و ریختن زباله در محوطه خودداری کنید تا چهره این میراث جهانی زشت نشود.
مسیر دسترسی به تخت جمشید
رسیدن به این مقصد تاریخی از طریق بزرگراههای اصلی استان فارس بسیار ساده طراحی شده است و تابلوهای راهنمای زیادی در مسیر وجود دارد.
مسیر از شیراز به تخت جمشید
باید از سمت شمال شیراز (خروجی دروازه قرآن) وارد بزرگراه شیراز-مرودشت بشوید. مسیر مستقیم است. بعد از گذشتن از پلیس راه و نزدیک شدن به شهر مرودشت، تابلوی بزرگ «مجموعه باستانی تخت جمشید» را در سمت راست خود خواهید دید.
مسیر از مرودشت به تخت جمشید
اگر در شهر مرودشت اقامت دارید یا از شهرهای شمالی استان به سمت مرودشت میآیید، کافی است وارد بلوار اصلی شهر (بلوار تخت جمشید) بشوید. این مسیر یک بلوار مستقیم و مشجر است که در انتهای آن به پارکینگ مجموعه میرسید. این مسیر کوتاه است و حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول میکشد.
دسترسی از فرودگاه و ترمینال شیراز
از فرودگاه یا ترمینالهای شیراز (مثل ترمینال کاراندیش یا علیبنحمزه)، تاکسیهای بینشهری و سواریهای خطی برای مرودشت همیشه آماده حرکت هستند. هزینه این تاکسیها مناسب است و شما را تا نزدیکی محوطه میبرند.
بهترین روش سفر به تخت جمشید
استفاده از تور داخلی یا خودروی شخصی بهترین گزینهها هستند. مزیت تورهای گردشگری این است که برنامه منظمی دارند و شما نگران رانندگی یا پیدا کردن مسیر نخواهید بود. همچنین حضور یک راهنمای متخصص باعث میشود تا جزئیاتی را متوجه شوید که شاید در یک بازدید انفرادی از کنارشان ساده عبور کنید!
تاریخچه تخت جمشید | شکوه شاهنشاهی هخامنشی
تخت جمشید نماد پادشاهی بزرگی است که زمانی صلح و امنیت را در جهان برقرار کرد. هخامنشیان با ساختن پارسه، در ۲۵۰۰ سال پیش، در واقع یک مرکز همایشهای بینالمللی ایجاد کرده بودند!
بنیانگذاری تخت جمشید
حدود سال ۵۱۸ پیش از میلاد، داریوش بزرگ دستور ساخت این شهر تشریفاتی را صادر کرد. او نمیخواست اینجا پایتخت سیاسی باشد (چون شوش و همدان این نقش را داشتند)، بلکه میخواست مکانی بسازد که نشاندهنده اتحاد تمام اقوام زیر پرچم ایران باشد.
چه کسی تخت جمشید را بنا کرد؟
اگرچه داریوش اول خشت اول را گذاشت و ساخت آن را شروع کرد، اما پادشاهان بعدی هم بیکار ننشستند. خشایارشا، پسر داریوش، بخشهای بسیار مهمی مثل دروازه ملل و کاخ هدیش را ساخت. اردشیر اول هم کاخ صدستون را به اتمام رساند. در واقع تکمیل این پروژه عظیم بیش از ۱۲۰ سال زمان برد و هر پادشاه سعی کرد اثر منحصر به خود را در آن به جا بگذارد.
تخت جمشید چند سال قدمت دارد؟
این بنای باشکوه بیش از ۲۵۰۰ سال عمر دارد. تصور کنید در آن زمان که هیچ خبری از جرثقیل و تکنولوژی امروزی نبود، چطور سنگهایی با وزن چندین تن را از کیلومترها دورتر به اینجا آورده و با دقت میلیمتری روی هم قرار دادهاند! این یعنی دانش ریاضی و مهندسی در ایران باستان بسیار فراتر از زمان خود بوده است.
نامگذاری تخت جمشید چگونه شکل گرفت؟
نام باستانی این مکان در کتیبهها «پارسه» ذکر شده است. یونانیها آن را «پرسپولیس» (به معنای شهر پارسیان) مینامیدند. اما پس از اسلام و با گذشت زمان چون مردم دیگر نمیتوانستند خط میخی را بخوانند، داستانهای اساطیری جای حقایق را گرفت. از آنجا که ساختن چنین بنای عظیمی را خارج از توان انسانهای معمولی میدیدند، آن را به جمشید، پادشاه قدرتمند و اسطورهای ایران نسبت دادند و نامش شد تختِ جمشید.
آیا تخت جمشید نام صحیح این بناست؟
از نظر تاریخی خیر، اما این نام در فرهنگ و زبان مردم ایران تثبیت شده است. اگر بخواهیم دقیق صحبت کنیم، باید از نام «پارسه» استفاده کنیم، اما «تخت جمشید» برای همه ما آشناتر و صمیمیتر است.
تخت جمشید قبل از ویرانی
بسیاری میپرسند اصلا تخت جمشید چیست؟ اینجا یک شهر پرزرقوبرق و کاملا رنگی بود. برخلاف امروز که سنگهای خاکستری را میبینیم، تخت جمشید قبل از ویرانی با دیوارهایی رنگی درهای زرین و ستونهایی منقش، چشم هر بینندهای را خیره میکرد.
اوج شکوه تخت جمشید
در گذشته،در روزهای جشن نوروز، نمایندگان ۲۳ ملت مختلف با لباسهای سنتی و هدایای ارزشمند وارد این کاخها میشدند. دیوارهای کاخها با کاشیهای لعابدار رنگی پوشیده شده بود. سقفها از چوبهای گرانقیمت سدر لبنانی ساخته شده بودند و با طلا و لاجورد تزیین میشدند. نور مشعلها در تالارها روی روکشهای طلای ستونها میتابید و فضایی رویایی ایجاد میکرد!
امور اداری و حکومتی در تخت جمشید
البته این مکان فقط برای جشن نبود؛ بلکه مرکز ثقل سیاست جهان به شمار میرفت. خزانه مرکزی شاهنشاهی در اینجا قرار داشت و تمام هدایای گرانبها و مالیاتهای ملل در آن انبار میشد. همچنین لوحهای گلی که نقش «دفتر اسناد رسمی» و «بایگانی مالی» را داشتند، در اتاقهای مخصوص نگهداری میشدند.
کارگران شاغل در تخت جمشید
یکی از بزرگترین افتخارات این بنا سیستم انسانی آن است. در اینجا هیچ بردهای کار نمیکرد! برخلاف اهرام مصر که با زور بردهها ساخته شد، در پارسه همه حقوق میگرفتند. جالب است بدانید که طبق لوحهای کشف شده، کارگران از جیره غذایی، بیمه و حتی حق اولاد برخوردار بودند. هنرمندان و سنگتراشان از سراسر امپراتوری به اینجا میآمدند تا در ساخت این شاهکار سهیم باشند.
مواد و مصالح بهکاررفته در بنا
سنگهای آهکی خاکستری و سیاه که از معادن کوه رحمت و کوههای اطراف (مثل معدن مجدآباد) استخراج میشد، بدنه اصلی را میساخت. از چوب سدر و آبنوس برای پوشش سقفها و از فلزات گرانبها مثل طلا، نقره و مس برای تزیین درها و ستونها استفاده میکردند. خشت خام هم برای ساخت دیوارهای ضخیم کاخها به کار میرفت که امروزه بیشتر آنها از بین رفتهاند.
حمله اسکندر و ویرانی تخت جمشید
در سال ۳۳۰ پیش از میلاد اسکندر مقدونی به ایران حمله کرد و پس از تصرف پارسه این بنای زیبا را به آتش کشید. روایتهای مختلفی وجود دارد؛ برخی میگویند این کار عمدی و برای انتقام از آتش گرفتن آتن بود و برخی دیگر آن را نتیجه یک بدمستی در میهمانی شبانه اسکندر میدانند. شعلههای آتش سقفهای چوبی را خاکستر کرد و شکوه چندصدساله هخامنشیان در یک شب فرو ریخت. ذوب شدن سربهای میان سنگها باعث شد که ستونها و دیوارها به مرور زمان واژگون شوند.
معماری تخت جمشید | هنر، قدرت و نمادگرایی
بسیاری از گردشگران کنجکاو هستند بدانند تخت جمشید چگونه ساخته شد؟ مهندسی این بنا حتی با استانداردهای امروز هم شگفتانگیز است.
تخت جمشید چگونه ساخته شد؟
معماران سنگها را بدون استفاده از ملات روی هم سوار میکردند. آنها با صیقل دادن دقیق سنگها به شکلی که کاملا روی هم چفت شوند، از روش «اتصال دمچلچلهای» استفاده کردند. آنها سوراخهایی در دل سنگها ایجاد میکردند و با بستهای فلزی و ریختن سرب داغ، چنان اتصالی ایجاد میکردند که بنا در برابر زلزلههای شدید هم تکان نخورد.
سبک معماری تخت جمشید
این سبک معماری ترکیبی از هنر ملل مختلف (مصری، بابلی، آشوری و ایلامی) بود که با روح و ذوق ایرانی به یک هویت جدید و مستقل رسیده بود. ویژگی اصلی این سبک، ستونهای بلند، سرستونهای عظیم به شکل حیوانات اساطیری و استفاده گسترده از نقشبرجستهها برای انتقال پیامهای سیاسی و مذهبی است.
ستونهای تخت جمشید چگونه ساخته شدند؟
ستونها از سه بخش پایه، بدنه و سرستون تشکیل میشدند. بدنه ستونها از قطعات استوانهای سنگی (قرقرهها) ساخته میشد که با دقت روی هم قرار میگرفتند. برخی از این ستونها ۲۰ متر ارتفاع داشتند! معماران برای بالا بردن این سنگهای عظیم از اهرمهای چوبی، طنابهای ضخیم و داربستهای بسیار قوی استفاده میکردند.
آبراههها و سیستم مهندسی آب
یکی از شاهکارهای پنهان سیستم فاضلاب زیرزمینی آن است. این کانالها در دل صخرههای سخت کنده شده بودند تا آب باران را از محوطه خارج کنند. عمق برخی از این کانالها به چند متر میرسد. جالب است که بعد از ۲۵۰۰ سال این سیستم هنوز کار میکند و مانع از تجمع آب در محوطه میشود!
نمادها و نشانهها در معماری
در جایجای این بنا نمادها حرف میزنند:
- گل لوتوس (نیلوفر آبی): نماد صلح، دوستی و پاکی است که در دست بسیاری از نجیبزادگان دیده میشود.
- شیر: نماد قدرت، خورشید و پادشاهی است.
- گاو: نماد برکت و زمین است.
- فروهر: نماد معنویت و حمایت الهی از پادشاه و کشور است.
- سرو: درخت همیشه سبز که نماد آزادگی و جاودانگی ایرانیان است.
بخشهای مختلف تخت جمشید | کاخها و دروازهها
این مجموعه از چندین بخش مختلف تشکیل شده است. بیایید با برخی از جاهای تخت جمشید آشنا شویم:
پلکان ورودی تخت جمشید
اولین چیزی که با آن روبهرو میشوید، دو ردیف پلکان پهن و قرینه است. هر طرف ۱۱۱ پله دارد. ارتفاع پلهها فقط ۱۰ سانتیمتر است! این کار را برای این انجام دادند که مهمانان پیر و جوان با لباسهای رسمی بتوانند خیلی راحت و بدون از نفس افتادن بالا بروند. حتی برخی معتقدند پادشاهان با اسب از این پلهها بالا میرفتند.
دروازه ملل (دروازه خشایارشا)
پس از پلهها به دروازه ملل میرسید که یکی از معروفترین جاهای دیدنی تخت جمشید است. تالار بزرگی که سه درگاه داشته است. در دو طرف ورودی غربی دو گاو بالدار عظیم با سر انسان (لاماسو) نگهبانی میدهند. این موجودات اساطیری برای دفع نیروهای شر و نشان دادن قدرت شاه ساخته شده بودند. نمایندگان ملل در این تالار منتظر میماندند تا نوبت ملاقاتشان با شاه برسد.
خیابان سپاهیان (خیابان سپاهان)
این مسیر عریض و طولانی دروازه ملل را به کاخ صدستون پیوند میدهد. در گذشته سربازان گارد با لباسهای فاخر و نیزههای بلند در این خیابان رژه میرفتند تا شکوه نظامی ایران را به مهمانان نشان بدهند.
کاخ آپادانا
بزرگترین و قدیمیترین کاخ این مجموعه آپادانا نام دارد. اینجا محل پذیرایی اصلی و بارعام پادشاه بود. ستونهای این کاخ بلندترین ستونهای مجموعه هستند. نقشبرجستههای پلکان شرقی آپادانا شاهکار هنر هخامنشی است؛ جایی که اقوام مختلف (از هندی و حبشی گرفته تا مادی و پارسی) با جزئیات دقیقِ چهره و لباس در حال آوردن هدایا دیده میشوند. این دیوار سنگی مثل یک آلبوم عکس از مردم ۲۵۰۰ سال پیش است!
کاخ تچر (تالار آینه)
این کاخ اختصاصی داریوش بزرگ بود. سنگهای تچر چنان با دقت صیقل داده شده بودند که مثل آینه تصویر آدم را نشان میدادند. به همین دلیل به آن تالار آینه هم میگویند. این کاخ رو به جنوب ساخته شده تا در زمستانها از نور آفتاب بیشترین استفاده را ببرد. تچر یکی از سالمترین بخشهایی است که از آتشسوزی در امان ماند.
کاخ هدیش (کاخ اختصاصی خشایارشا)
این کاخ در بخش مرتفعتری نسبت به سایر بناها قرار گرفته و متعلق به خشایارشا بوده است. هدیش به معنای «جای بلند» است. متأسفانه چون بیشترین مقدار چوب و تزیینات در این کاخ به کار رفته بود، در زمان آتشسوزی اسکندر بیشترین آسیب را دید و امروز چیز زیادی از آن باقی نمانده است.
کاخ ملکه (موزه تخت جمشید)
این بنا امروزه بازسازی شده و به عنوان موزه استفاده میشود. در اصل این مکان حرمسرا یا محل زندگی ملکه و خانواده شاه بوده است. دیوارهای آن ضخیمتر و فضای آن خصوصیتر طراحی شده است. اشیای کشف شده در حفاریها را میتوانید در همین مکان ببینید.
کاخ سه دروازه (تالار شورا)
این تالار کوچک در مرکز مجموعه قرار دارد و محل مشورت شاه با بزرگان کشور بود. نقشهای حکاکی شده روی دیوارهای آن، صمیمیت و احترام متقابل میان شاه و درباریان را نشان میدهد؛ مثلا در یکی از نقشها بزرگان در حال گفتگو با یکدیگر دیده میشوند، نه در حالت ترس و واهمه.
کاخ صد ستون
دومین کاخ بزرگ مجموعه این کاخ است که سقف آن روی ۱۰۰ ستون سنگی (در ۱۰ ردیف ۱۰ تایی) استوار بود. اینجا محل اجتماع سپاهیان و افسران ارشد بود. وسعت این تالار به قدری زیاد است که راه رفتن در آن حتی امروزه هم هیجانانگیز است.
کاخ ج
این ساختمان کوچک در نزدیکی کاخ سه دروازه واقع شده است. باستانشناسان هنوز دقیقاً نمیدانند کاربری آن چه بوده است، اما احتمال میدهند محلی برای انجام امور مذهبی یا دفتر اداری بوده باشد.
کاخ ه (اردشیر یکم)
این کاخ در جنوب تچر واقع شده و دیوارهایی منقش به سربازان دارد. کنگرههای لبه دیوار این کاخ که به شکل پلهپله هستند، بسیار چشمنواز طراحی شدهاند و امروزه برخی از آنها مرمت شدهاند.
خزانه تخت جمشید
این خزانه جایی است که ثروت عظیم و هدایای گرانبهای ۲۳ ملت در آن نگهداری میشد. دیوارهای خزانه بسیار ضخیم ساخته شده بودند و تنها راه ورود به آن درهای سنگین فلزی بود. اسکندر پس از تسخیر پارسه، بیشترین زمان خود را صرف غارت این بخش کرد.
دروازه نیمهتمام
این دروازه نشان میدهد که هخامنشیان تا آخرین لحظات قبل از حمله اسکندر مشغول گسترش و زیبا کردن شهر بودند. ستونهای نیمهتراشیده و ابزارهای رها شده در این بخش داستان تلخ توقف ناگهانی زندگی در این شهر را روایت میکنند.
آرامگاه اردشیر دوم و اردشیر سوم
در دل کوه رحمت و کمی بالاتر از سطح کاخها دو آرامگاه در صخرهها کنده شده است. این قبرها متعلق به اردشیر دوم و سوم هستند. نمای آنها دقیقا شبیه آرامگاه کوروش و داریوش در نقش رستم است.
موزه تخت جمشید و آثار باستانی
اگر فکر میکنید تمام دیدنیها در فضای باز است، سخت در اشتباه هستید! موزه این مجموعه که در واقع بازسازی شدهی کاخ ملکه است، گنجینههایی را در دل خود جای داده که هوش از سر آدم میبرد. تماشای اشیایی که دست انسانهای ۲۵۰۰ سال پیش آنها را ساخته، حس عجیبی دارد!
کتیبه زرین داریوش
یکی از درخشانترین قطعات این موزه، لوحهای زرین و سیمینی است که داریوش بزرگ زیر پیِ ساختمانها قرار داده بود. این کتیبهها با خط میخی و به سه زبان (پارسی باستان، ایلامی و بابلی) نوشته شدهاند. شاه در این لوحها از خداوند میخواهد که این سرزمین را از دروغ، خشکسالی و دشمن مصون بدارد.
شالستون دارای کتیبه خشایارشا
پایههای ستون یا همان شالستونها در این بنا فقط نقش تکیهگاه ندارند. روی برخی از آنها کتیبههایی به نام خشایارشا کنده شده است. این شالستونها با نقش گلهای نیلوفر تزیین شدهاند که نشاندهنده اهمیت هنر حتی در جزئیترین بخشهای سازه است.
سردیس خشایارشا
یکی از قطعات بسیار ارزشمند، سرِ تندیسی است که احتمالا به خشایارشا تعلق دارد. این مجسمه از سنگ سیاه مرمر ساخته شده است. ظرافت در طراحی موها، ریش و کلاه پادشاه به قدری زیاد است که انگار هنرمند سنگتراش همین چند لحظه پیش کارش را تمام کرده است!
تندیس پنهلوپه
شاید تعجب کنید که یک مجسمه یونانی در دل پارسه چه کار میکند! این تندیس که یادگاری از جنگهای ایران و یونان است، نشان میدهد که هخامنشیان به هنر سایر ملل هم احترام میگذاشتند. این مجسمه سنگی زنی را نشان میدهد که در حالتی غمگین نشسته است.
زیورآلات با سنگهای قیمتی
در ویترینهای موزه گوشوارهها، دستبندها و گردنبندهایی را میبینید که با ظرافت عجیبی از طلا و سنگهای لاجورد، عقیق و فیروزه ساخته شدهاند. دقت در جوشکاری طلا و نشاندن سنگها روی فلز نشان میدهد که جواهرسازی در آن زمان چقدر پیشرفته بوده است.
ظروف سفالی و ابزار سنگی
بخش بزرگی از اشیای موزه را ظروفی تشکیل میدهند که در زندگی روزمره کاربرد داشتند. پیالههایی از جنس سنگ مرمر که به قدری نازک تراشیده شدهاند که نور از آنها رد میشود! همچنین خمرههای بزرگ سفالی برای نگهداری روغن و غلات که در انبارها پیدا شدهاند.
اشیای فلزی و قرقره مفرغی
وجود ابزارهای فلزی و قرقرههای مفرغی نشاندهنده دانش مهندسی آنهاست. این ابزارها برای بلند کردن قطعات سنگ به کار میرفتند. همچنین میخهای بزرگ مفرغی که برای اتصال بخشهای مختلف سازه استفاده میشدند در موزه دیده میشوند.
پنجه شیر و نمادهای حیوانی
شیر در فرهنگ ایران باستان نماد قدرت بود. در موزه قطعاتی وجود دارد که به شکل دست و پنجه شیر هستند. این قطعات بیشتر پایههای تختهای سلطنتی یا صندلیهای تشریفاتی بودند که از مفرغ یا سنگ ساخته میشدند.
اسرار و شگفتیهای تخت جمشید
این بنا پر از سوالات بیجواب و رازهایی است که هنوز هم باستانشناسان را به چالش میکشد. هرچقدر بیشتر در آن دقیق شوید، شگفتیهای بیشتری پیدا میکنید.
صلیب شکسته در تخت جمشید
شاید با دیدن نماد چرخ خورشید یا همان گردونه مهر روی برخی سنگها تعجب کنید! این نماد که شباهت به صلیب شکسته دارد، در ایران باستان نشانه چهار عنصر اصلی طبیعت و حرکت خورشید بوده است. این نماد نشانه برکت و جاودانگی بوده و هیچ ارتباطی به مفاهیم نژادپرستی مدرن ندارد.
رازهای پنهان در نقشبرجستهها
در تمام هزاران نقشبرجستهای که در پارسه وجود دارد، حتی یک تصویر از صحنه جنگ، اسیر گرفتن یا کشتن دیده نمیشود! پادشاهان همواره در حال پذیرایی از نمایندگان ملل یا در حال نیایش هستند. این موضوع نشان میدهد که تخت جمشید پایتخت صلح و دوستی بوده است. همچنین تصویر هیچ زنی در نقشبرجستههای دیواری وجود ندارد، که برخی آن را نشانه احترام به حریم خصوصی زنان در آن دوران میدانند.
شگفتیهای مهندسی و معماری
چطور بدون استفاده از سیمان و ملات، این سنگها ۲۵۰۰ سال روی هم دوام آوردهاند؟ راز آن در مرکز ثقل سنگها و صیقل دادن میلیمتری سطوح است. معماران حتی برای تخلیه آب باران از روی پشتبامها، ناودانهای پنهانی داخل ستونها و دیوارها تعبیه کرده بودند که آب را مستقیم به کانالهای زیرزمینی هدایت میکرد. این یعنی یک مهندسی بینقص!
مرمت و بازسازی تخت جمشید
حفظ این بنای عظیم کار راحتی نبوده و نیست. در طول صد سال گذشته تیمهای مختلفی برای نجات سنگها از فرسایش تلاش کردهاند.
تاریخچه مرمت تخت جمشید
اولین تلاشهای جدی در دهه ۱۳۱۰ خورشیدی شروع شد. در آن زمان تیمهای باستانشناسی فقط به دنبال خاکبرداری بودند. اما در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، گروهی از مرمتگران ایتالیایی به همراه متخصصان ایرانی (مثل دکتر شهبازی) روشهای علمیتری را به کار گرفتند. آنها قطعات شکسته را با میخهای ضد زنگ و رزینهای مخصوص به هم وصل کردند.
روشهای نوین مرمت
امروزه از تکنولوژیهای پیشرفته مثل اسکن لیزری برای مانیتور کردن جابهجایی سنگها استفاده میشود. همچنین برای مقابله با گلسنگها (که بزرگترین دشمن سنگ هستند)، از مواد نانوتکنولوژی استفاده میکنند تا بدون صدمه به بافت سنگ، آلودگیها را پاک کنند. تلاش بر این است که از مواد طبیعی و مشابه خودِ سنگ برای پر کردن ترکها استفاده شود.
جایگاه جهانی تخت جمشید در یونسکو
در سال ۱۹۷۹ میلادی (۱۳۵۸ شمسی)، این مجموعه به عنوان یکی از اولین آثار ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. پس یعنی تمام دنیا این بنا را به عنوان بخشی از تاریخ بشریت میشناسند و در حفاظت از آن سهیم هستند.
جاهای دیدنی اطراف تخت جمشید
اگر با تور فارس همراه شدید، بازدیدتان را فقط به پارسه محدود نکنید. در نزدیکی این مجموعه مکانهای دیگری هستند که هر کدام داستانی شنیدنی دارند:
نقش رستم
در فاصله حدود ۶ کیلومتری پارسه صخرهای عظیم قرار دارد که آرامگاههای چهار پادشاه هخامنشی (داریوش بزرگ، خشایارشا، اردشیر اول و داریوش دوم) در دل آن کنده شده است.
پایین این قبرها نقشبرجستههای بسیار باشکوهی از دوران ساسانی وجود دارد که پیروزیهای پادشاهان ایرانی بر رومیها را نشان میدهد. همچنین بنای مرموز «کعبه زرتشت» هم در همین محوطه قرار دارد.
نفشه گوگل مپ نقش رستم
نقش رجب
این مکان در مسیر جاده اصلی و بسیار نزدیک به پارسه است. سه مجلس نقشبرجسته ساسانی در شکاف یک کوه کنده شده است که مربوط به اردشیر بابکان و شاپور اول است. ظرافت حجاریها در نقش رجب واقعا دیدنی است.
نقشه گوگل مپ نقش رجب
شهر تاریخی استخر
بقایای این شهر که زمانی پایتخت ساسانیان بود، در نزدیکی مرودشت قرار دارد. استخر شهری پررونق بود که متأسفانه امروزه فقط بخشهای کوچکی از دیوارها و دروازههای آن باقی مانده است. این شهر پیوند عمیقی با تاریخ پادشاهی در ایران دارد.
نقشه گوگل مپ شهر تاریخی استخر
مجموعه پاسارگاد
حدود ۷۰ کیلومتر (یک ساعت رانندگی) که به سمت شمال بروید، به دشت پاسارگاد میرسید.
اینجا آرامگاه کوروش بزرگ، مردی که حقوق بشر را برای اولین بار در جهان مطرح کرد، قرار دارد. سادگی و عظمت آرامگاه کوروش در میان دشت منظرهای است که هرگز فراموش نخواهید کرد.
نقشه گوگل مپ مجموعه پاسارگاد
مرودشت؛ پایگاه خدمات گردشگری
شهر مرودشت دومین شهر بزرگ استان فارس است. اگر نیاز به هتل، رستورانهای مدرن، بانک یا مراکز درمانی داشتید، مرودشت بهترین گزینه در نزدیکی این آثار باستانی است.
بستنیها و فالودههای مرودشت هم بعد از یک پیادهروی طولانی در پارسه میچسبد!
نقشه گوگل مپ مرودشت
بهترین زمان سفر به تخت جمشید
انتخاب زمان مناسب کیفیت سفر شما را تضمین میکند.
- فصل بهار: بهترین زمان ممکن برای بازدید، بهار است. فروردین و اردیبهشت دشت مرودشت سبز و هوا بهشتی است. البته در تعطیلات نوروز محوطه بسیار شلوغ میشود.
- فصل پاییز: از اواسط مهر تا آذر هوا عالی است. جمعیت کمتر است و میتوانید با آرامش عکاسی کنید.
- فصل زمستان: هوا کمی سرد است اما خلوت بودن محوطه یک امتیاز بزرگ محسوب میشود. حتما لباس گرم بپوشید.
- فصل تابستان: هوا بسیار گرم و آفتاب سوزان است. اگر در تابستان میروید، حتما بازدید خود را در ساعات اولیه صبح انجام دهید.
نتیجهگیری
تخت جمشید آینهای است که شکوه، عدالت و هنر نیاکان ما را نشان میدهد. راه رفتن میان این ستونهای بلند به ما یادآوری میکند که ایران همیشه سرزمین فرهنگ و تمدن بوده است. این بنا با تمام زخمهایی که از تاریخ خورده، هنوز با سربلندی ایستاده تا به ما بگوید هویت ملی چقدر ارزشمند است. امیدواریم در بازدید بعدی خود نه به عنوان یک گردشگر، بلکه به عنوان کسی که در حال خواندن برگی از کتاب بزرگ تاریخ است، در این محوطه قدم بگذارید. مراقبت از این گنجینه وظیفه تکتک ماست تا نسلهای آینده هم بتوانند این ابهت را از نزدیک لمس کنند.
سوالات متداول
تخت جمشید کجاست؟
این مجموعه در استان فارس، شمال شهر مرودشت و در فاصله حدود ۶۰ کیلومتری شیراز قرار دارد.
بهترین ساعت برای عکاسی در تخت جمشید چه زمانی است؟
ساعات اولیه صبح (۸ تا ۱۰) و دو ساعت قبل از غروب خورشید (ساعت طلایی)، بهترین نور را برای عکاسی از نقشبرجستهها و ستونها دارند.
آیا موزه تخت جمشید هر روز باز است؟
بله، موزه معمولا همزمان با ساعات بازدید کل مجموعه باز است، اما بلیط ورودی آن به صورت جداگانه تهیه میشود.
چه مدت زمان برای بازدید کامل نیاز است؟
برای دیدن تمام کاخها، موزه و آرامگاههای روی کوه، حداقل ۳ تا ۴ ساعت زمان نیاز دارید.
آیا در تخت جمشید امکانات برای معلولان وجود دارد؟
بله، مسیرهایی برای عبور ویلچر در بخشهای اصلی سکو تعبیه شده است تا همه عزیزان بتوانند از این شکوه دیدن کنند.
